Sau 90 ngày cao điểm giải phóng mặt bằng (GPMB) các công trình, dự án trọng điểm, động lực, nhiều dự án trên địa bàn tỉnh đã có bước chuyển rõ rệt, những điểm nghẽn tồn tại kéo dài từng bước được nhận diện và tháo gỡ. Quan trọng hơn, qua đợt cao điểm, cách thức tổ chức GPMB đang được chuyển mạnh từ theo dõi tỷ lệ sang quản trị đến từng dự án, từng bước, từng hồ sơ, gắn trách nhiệm với sản phẩm và thời hạn cụ thể.

Nhiều diện tích của Dự án Khu đô thị hỗn hợp thành phố Nha Trang đã được địa phương bàn giao cho chủ đầu tư.

Chuyển biến từ một đợt cao điểm

Chương trình 90 ngày cao điểm GPMB các công trình, dự án trọng điểm, động lực (từ ngày 25-6 đến 22-9) được UBND tỉnh phát động trong bối cảnh cùng lúc tỉnh phải tập trung mặt bằng cho hàng loạt dự án quốc gia, giao thông, khu công nghiệp, khu đô thị, thủy lợi, năng lượng, y tế và các khu tái định cư phục vụ đường sắt tốc độ cao. Nhiều dự án có diện tích thu hồi lớn, số trường hợp bị ảnh hưởng nhiều; một số dự án kéo dài qua nhiều năm nên hồ sơ địa chính, nguồn gốc, quá trình sử dụng đất và phương án bồi thường khá phức tạp. Trong khi đó, tỉnh vừa sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và phân cấp mạnh thẩm quyền thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho cấp xã. Thay vì đặt một mục tiêu chung cho tất cả dự án, tỉnh xác định khối lượng và thời hạn cụ thể phù hợp với từng trường hợp. Có dự án phải hoàn thành 100% GPMB; có dự án đặt mục tiêu 30%, 50%, 70%, 80%; một số dự án tập trung hoàn thành từng công đoạn như kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường. Cách làm này nhằm đánh trúng vào khâu đang là điểm nghẽn, tạo chuyển biến thực chất thay vì chỉ chạy theo tỷ lệ GPMB chung.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, danh mục theo dõi gồm 39 dự án trong chương trình của UBND tỉnh và dự án Khu đô thị hỗn hợp Nha Trang - Đảo B được bổ sung sau đó, nâng tổng số lên 40 dự án. Đến ngày 25-9, có 21 dự án hoàn thành hoặc vượt mục tiêu, chiếm 52,5%; 4 dự án gần hoàn thành, chiếm 10%; 12 dự án không hoàn thành mục tiêu, chiếm 30%; 2 dự án chưa phát sinh kết quả, cùng các khu tái định cư đường sắt tốc độ cao được theo dõi riêng theo từng khu. Như vậy, 25/40 dự án đã hoàn thành, vượt hoặc ở mức gần hoàn thành mục tiêu.

Nỗ lực thi công Khu đô thị hỗn hợp thành phố Nha Trang trên phần mặt bằng đã được bàn giao.

Đằng sau những con số này là khối lượng mặt bằng đáng kể được khơi thông. Đường liên vùng đoạn qua Nha Trang (cũ) đạt 100%, tăng 90,43%; Tỉnh lộ 6 - ĐT.651G đoạn qua Ninh Hòa đạt 100%, đoạn qua Vạn Ninh tăng khoảng 75,8%; Tỉnh lộ 1A - ĐT.652B tăng hơn 76%. Khu Công nghiệp Ninh Diêm 1 có chuyển biến mạnh ở khâu kiểm kê và lập phương án; Khu Công nghiệp Cà Ná giai đoạn 1 đạt khoảng 78% ở bước lập phương án. Một số công trình từng đối diện khối lượng GPMB khá lớn cũng tiến gần đích. Khu đô thị hành chính Diên Khánh đã thực hiện 86,89/89,12ha, đạt khoảng 97,5%; Hệ thống dẫn nước hồ Sông Chò 1 đạt khoảng 95,18%. Tuyến đường ven biển Vạn Lương - Ninh Hòa đoạn qua Ninh Hòa, Vạn Ninh, Khu Công nghiệp Dốc Đá Trắng, cải tuyến Tỉnh lộ 1B và Quốc lộ 26B đều đã hoàn thành 100% mục tiêu GPMB.

Ông Nguyễn Minh Thư - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định, kết quả quan trọng hơn của 90 ngày cao điểm là thay đổi cách thức điều hành. Sở đã tham mưu, ban hành và hướng dẫn hơn 150 văn bản liên quan đến GPMB; thành lập tổ công tác kiểm tra trực tiếp tại các địa phương, Trung tâm Phát triển quỹ đất và các ban quản lý dự án. Việc kiểm tra không dừng lại ở câu hỏi một dự án đã đạt bao nhiêu phần trăm, mà đi sâu vào 12 bước của quy trình: Bao nhiêu trường hợp đã kiểm kê, bao nhiêu hồ sơ chưa xác minh nguồn gốc, đã lập, niêm yết, thẩm định, phê duyệt bao nhiêu phương án, trường hợp nào đã chi trả nhưng chưa bàn giao và hồ sơ đang dừng ở cơ quan nào. Qua đó, trách nhiệm từng chủ thể dần được “định vị” rõ hơn. Thực tế cho thấy, những dự án chuyển biến tốt thường là nơi chính quyền địa phương, đơn vị GPMB và chủ đầu tư cùng làm việc trên một kế hoạch, một bộ số liệu, đồng thời xử lý hồ sơ theo phương thức cuốn chiếu. Một số địa phương còn chủ động huy động cả hệ thống chính trị vận động, đối thoại với người dân; thậm chí trong trường hợp kinh phí chưa bố trí đầy đủ vẫn vận động người dân đồng thuận bàn giao trước mặt bằng để phục vụ thi công.

Thi công tại Dự án đường ven biển nối Vạn Ninh - Ninh Hòa.

Không để điểm nghẽn quay trở lại

Bên cạnh kết quả đạt được, tiến độ GPMB giữa các dự án vẫn còn chênh lệch lớn. Một số dự án trọng điểm còn khối lượng phải xử lý khá nhiều, như: Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1 mới đạt 30,74%; Dự án Đầu tư xây dựng Bệnh viện Đa khoa tỉnh trở thành bệnh viện khu vực duyên hải Nam Trung Bộ đạt 7,23%; Đường liên vùng Diên Khánh - thành phần 3 đạt 46,09%. Đáng chú ý, Khu Công nghiệp Ninh Xuân 1, Ninh Xuân 2 và dự án GPMB Cụm Công nghiệp Phước Minh 3 chưa tạo được kết quả theo mục tiêu trong đợt cao điểm, chủ yếu do những điều kiện đầu vào như đo đạc, bản đồ, ranh giới GPMB triển khai chậm.

Qua kiểm tra, những nguyên nhân làm chậm tiến độ được phân thành 5 nhóm. Đó là chậm hoàn thiện ranh giới, mốc giới, bản đồ, hồ sơ kỹ thuật và kinh phí; chậm xác minh nguồn gốc, họp xét và xử lý thủ tục thuộc thẩm quyền cấp xã; chậm đo đạc, kiểm kê, lập phương án, chi trả và bàn giao; vướng chính sách, giá đất, tái định cư; cuối cùng là các trường hợp người dân chưa đồng thuận, tranh chấp, thừa kế, vắng chủ hoặc chưa nhận tiền. Điều này giúp nhìn nhận trách nhiệm khách quan hơn từ các chủ thể. Một dự án chậm không đồng nghĩa toàn bộ trách nhiệm thuộc về địa phương nơi có đất thu hồi. Có dự án chủ đầu tư chưa cung cấp đầy đủ đầu vào; có nơi hồ sơ đã đủ nhưng chậm xác minh tại cấp xã; có hồ sơ đã xác minh nhưng lại chậm lập, phê duyệt, chi trả tại đơn vị GPMB. Bên cạnh đó là những vướng mắc thực tế về chính sách, tái định cư, tranh chấp, thừa kế và sự đồng thuận của người dân.

Cùng với đó, công tác kiểm tra phải đi thẳng vào hồ sơ thực tế: Đang dừng ở đâu, tồn bao nhiêu ngày, ai đang xử lý và bao giờ hoàn thành. Số liệu giữa hệ thống IOC, báo cáo giấy, biên bản kiểm tra, chủ đầu tư, đơn vị GPMB và địa phương phải được thống nhất, phản ánh cả tiến độ 12 bước lẫn sản phẩm cuối cùng là mặt bằng thực tế.

Bởi vậy, kết thúc 90 ngày không có nghĩa là kết thúc cơ chế cao điểm. Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị tiếp tục duy trì cơ chế chỉ đạo đối với phần việc còn lại của 40 dự án. Từ ngày 1-10, tiến độ được đề xuất quản lý theo nguyên tắc “từng dự án - từng bước - từng hồ sơ - từng tuần”, lấy mặt bằng thực tế bàn giao làm thước đo. Với 4 dự án gần hoàn thành, mục tiêu là xử lý từng trường hợp còn lại để phấn đấu hoàn thành 100% trong tháng 10. Đối với 12 dự án không hoàn thành mục tiêu và 2 dự án chưa phát sinh kết quả, phải lập tiến độ riêng, xác định rõ bước đang vướng, khối lượng còn lại, nguyên nhân, đầu mối chịu trách nhiệm, sản phẩm phải hoàn thành trong 7 ngày và thời hạn kết thúc.

Nhìn từ kết quả 90 ngày, giá trị lớn nhất của đợt cao điểm không chỉ nằm ở những héc-ta đất hay những tuyến đường đã được bàn giao. Một phương thức quản trị GPMB cụ thể hơn đang được hình thành: Rõ người, rõ việc, rõ sản lượng, rõ thời hạn và rõ kết quả; lấy mặt bằng thực tế, thay vì những tỷ lệ trung gian, làm thước đo cuối cùng.

MẠNH HÙNG