Kể từ ngày “bén duyên” với vùng đất Khánh Vĩnh, bưởi da xanh đã trở thành cây trồng chủ lực, cây xóa nghèo, làm giàu của nhiều hộ nông dân nơi đây. Tháng 4-2026, sau khi Nghị định thư giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Hoa về xuất khẩu bưởi tươi, chanh tươi được ký kết, bưởi da xanh đang được ngành nông nghiệp tỉnh và nông dân chuẩn bị các bước để sẵn sàng bước vào thị trường tỷ dân. 

Cây trồng chủ lực

Trong một đợt tham quan tập huấn về mô hình trái cây ở miền Tây Nam Bộ, năm 2012, cán bộ nông nghiệp huyện Khánh Vĩnh (cũ) đã mang cây giống để hỗ trợ nông dân ở Khánh Bình, Khánh Đông trồng thử nghiệm. Một trong những hộ dân tiên phong trồng bưởi da xanh là ông Nguyễn Xuân Long (thôn Suối Thơm, xã Bắc Khánh Vĩnh). Ông Long kể: “Năm 2012, tôi được hỗ trợ 10 cây bưởi da xanh trồng thử nghiệm. Quá trình chăm sóc, bưởi da xanh hợp thổ nhưỡng, phát triển nhanh, cho trái ngọt. Từ 10 cây ban đầu được Nhà nước hỗ trợ, đến năm 2016, tôi đã mở rộng trồng 4ha bưởi da xanh trên những thửa đất trước đây canh tác không hiệu quả”. 

Ông Nguyễn Văn Ngọc là một trong những nông dân trồng bưởi da xanh từ những ngày đầu ở Khánh Vĩnh.

Từ những hộ dân tiên phong như ông Long, những năm 2015 - 2016, bưởi da xanh được thương lái thu mua với giá 30.000 - 40.000 đồng/kg đã thôi thúc người dân địa phương bắt đầu học hỏi, chuyển đổi theo. Cũng thời điểm này, ngành nông nghiệp tỉnh đã triển khai kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, có chính sách hỗ trợ giống, vật tư nông nghiệp đến 70%, nhờ đó người dân Khánh Vĩnh được tiếp sức, mạnh dạn thay thế những cây trồng kém hiệu quả bằng bưởi da xanh. Cán bộ của tỉnh, của huyện lúc bấy giờ về tận các thôn ở Khánh Vĩnh để mở các lớp hướng dẫn người dân cách trồng, chăm sóc bưởi da xanh. Cán bộ nông nghiệp đã đồng hành với nông dân từ lúc trồng cho đến khi cây cho lứa trái đầu tiên. Năm 2018, lứa bưởi da xanh trồng năm 2015 đã thu hoạch được 7 - 8 tấn bưởi/ha với giá bán 35.000 - 40.000 đồng/kg ngay đợt đầu tiên.

Theo ông Nguyễn Văn Ngọc (thôn Suối Sâu, xã Bắc Khánh Vĩnh), giai đoạn 2015 - 2019 được coi là thời kỳ hoàng kim của bưởi da xanh Khánh Vĩnh, giá bưởi có khi lên đến 40.000 - 45.000 đồng/kg. Thương lái từ khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước đổ về Khánh Vĩnh thuê các nhà xưởng thu mua, ở lại cả mấy tháng để thu mua bưởi tận vườn cho nông dân. Nhờ đó, nhiều hộ dân ở Khánh Vĩnh đã có nguồn thu nhập cao, ổn định, vươn lên thoát nghèo bền vững và làm giàu từ cây bưởi da xanh.

Bưởi Hiệu Linh là một trong những thương hiệu bưởi da xanh tiêu biểu của vùng trồng bưởi Khánh Vĩnh.

Được nông dân đầu tư hệ thống tưới, chăm sóc theo quy trình kỹ thuật nên hiệu quả cây bưởi da xanh ngày càng cao. Nhiều diện tích bưởi da xanh ở Khánh Vĩnh đã được chứng nhận sản phẩm OCOP đạt 3 sao, được cấp chứng nhận VietGAP. Để duy trì và nâng cao thương hiệu, nông dân tập hợp, thành lập hợp tác xã sản xuất, truyền đạt kinh nghiệm trồng bưởi da xanh... 

Cơ hội vào thị trường lớn

Theo ông Nguyễn Đức Thuận - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, bưởi da xanh đặc biệt phù hợp với khí hậu nắng nhiều, mưa ít ở vùng đất Khánh Vĩnh. Thời tiết nắng nóng giúp cây ít sâu bệnh hơn so với những vùng có độ ẩm cao. Đặc biệt, chính cái nắng khắc nghiệt lại là yếu tố giúp bưởi đạt độ ngọt cao hơn và có mùi thơm đặc trưng. Cây cho thu hoạch quanh năm, là cây trồng chủ lực mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người trồng bưởi.

Các bạn trẻ xã Bắc Khánh Vĩnh livestream quảng bá nông sản trên các nền tảng mạng xã hội.

Hiện nay, cây bưởi da xanh đang bước sang “trang mới” khi tháng 4-2026, Nghị định thư giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam và Tổng cục Hải quan Trung Hoa về xuất khẩu bưởi tươi, chanh tươi từ Việt Nam sang Trung Quốc đã được ký kết. Từ đây, bưởi da xanh có thể bước vào thị trường lớn, đầu ra ổn định hơn. Để chuẩn bị cho hành trình này, ngành nông nghiệp tỉnh đang triển khai các giải pháp quyết liệt, từ việc cấp mã số vùng trồng đến hỗ trợ kỹ thuật thông qua các mô hình thâm canh của ngành khuyến nông để hướng dẫn người dân nâng cao năng suất và chất lượng mẫu mã trái bưởi; ứng dụng công nghệ cao, xây dựng đề án đánh giá đặc điểm thổ nhưỡng, hướng tới sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (loT) và chuỗi khối (Blockchain) trong quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc. 

Từ những cây trồng thử nghiệm ngày nào, bưởi da xanh đã trở thành cây làm giàu, đưa Khánh Vĩnh vào bản đồ các vùng trái cây đặc sản nổi tiếng. Nghị định thư vừa ký kết cùng những mã số vùng trồng sẽ mở đường để trái bưởi da xanh vào thị trường lớn.

THÁI THỊNH - CÔNG ĐỊNH